Cynk – korzyści i informacje
Cynk (symbol chemiczny Zn) jest niezbędnym pierwiastkiem śladowym i występuje w przyrodzie głównie w postaci rud siarczku cynku (ZnS), takich jak wurcyt czy sfaleryt, a także jako smithsonit (węglan cynku, ZnCO3) i wilemit (Zn2[SiO4]). W produktach spożywczych cynk występuje głównie związany z białkami lub w postaci soli.
Funkcje cynku
Całkowita zawartość cynku w organizmie człowieka wynosi od 1,5 do 2,5 g i, obok żelaza, jest to ilościowo dominujący pierwiastek śladowy. Około 99% cynku znajduje się w komórkach, przy czym szczególnie wysokie stężenia występują w komórkach wysp trzustkowych, komórkach prostaty, jąder i jajników. Jako kofaktor i składnik ponad 300 enzymów wszystkich sześciu klas enzymatycznych, cynk odgrywa kluczową rolę w wielu procesach życiowych:
- Metabolizm głównych składników odżywczych: Cynk jest składnikiem enzymów biorących udział w metabolizmie glukozy, tłuszczów i aminokwasów. Przyczynia się do prawidłowego metabolizmu makroskładników odżywczych oraz wspiera prawidłowy metabolizm węglowodanów i kwasów tłuszczowych. Jest również ważny dla prawidłowej syntezy białek.
- Metabolizm witaminy A: Cynk przyczynia się do prawidłowego metabolizmu witaminy A, wspierając tym samym utrzymanie prawidłowego widzenia.
- Gospodarka kwasowo-zasadowa: Jako aktywator anhydrazy węglanowej cynk wspomaga prawidłowy metabolizm kwasowo-zasadowy.
- Replikacja DNA i podziały komórkowe: Cynk przyczynia się do prawidłowej syntezy DNA oraz odgrywa rolę w procesie podziału komórek.
- Rozrodczość: Cynk jest integralnym składnikiem czynników transkrypcyjnych i niezbędny do wiązania tych kompleksów białkowych z DNA. Przyczynia się do prawidłowej płodności i funkcji rozrodczych oraz pomaga utrzymać prawidłowy poziom testosteronu we krwi.
- Funkcja włosów, skóry i paznokci: Cynk wspomaga utrzymanie prawidłowego stanu skóry, włosów i paznokci. Dlatego nazywany jest również „pierwiastkiem śladowym skóry”.
- Ochrona antyoksydacyjna: Cynk pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym.
- Aktywator układu odpornościowego: Komórki układu odpornościowego są szczególnie wrażliwe na cynk, a sam cynk przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania układu immunologicznego.
- Synteza kolagenu: W połączeniu z witaminą C cynk wspiera prawidłową produkcję kolagenu i tym samym przyczynia się do utrzymania zdrowych kości.
- Funkcjonowanie układu nerwowego: Cynk wspiera prawidłowe funkcje poznawcze.
Zalecane dawkowanie
Źródło cynku powinno zawierać co najmniej 15% zalecanej dziennej dawki 10 mg, aby zapewnić pozytywne efekty.
Wsparcie naukowe
Liczne funkcje i korzyści płynące z cynku zostały potwierdzone w licznych badaniach naukowych. Więcej informacji znajdziesz w National Institutes of Health (NIH) oraz w Europejskim Urzędzie ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA).
Podsumowanie
Cynk to wszechstronny pierwiastek śladowy, który odgrywa istotną rolę w wielu procesach metabolicznych oraz w utrzymaniu zdrowia i dobrego samopoczucia. Codzienne spożycie co najmniej 10 mg cynku pozwala wspierać wiele funkcji organizmu i czerpać korzyści zdrowotne.
Warto wiedzieć: Przyswajalność cynku z produktów pochodzenia zwierzęcego jest zazwyczaj wyższa niż z produktów roślinnych. Kwas fitynowy obecny w żywności roślinnej może utrudniać wchłanianie cynku poprzez tworzenie nierozpuszczalnych kompleksów cynk-fitynian. Natomiast niektóre białka i aminokwasy poprawiają przyswajanie cynku. Ponadto wolne żelazo dwuwartościowe może konkurować z cynkiem o ten sam transporter w ścianie jelita, dlatego wysokie dawki preparatów żelaza mogą hamować wchłanianie cynku.
Źródło: ROZPORZĄDZENIE (UE) NR 432/2012 KOMISJI z dnia 16 maja 2012 r.